Earned settlement: co nowe zasady osiedlenia w UK oznaczają dla Polaków

2 listopada 2026 ministra spraw wewnętrznych Shabana Mahmood przedstawiła w Izbie Gmin ostateczny kształt reformy earned settlement, a Home Office opublikował 62-stronicową odpowiedź rządu na konsultację[1][3]. Zasada jest prosta: gdy nowe przepisy wejdą w życie, stałego pobytu (indefinite leave to remain, ILR) nie będzie się dostawać po samym upływie pięciu lat — trzeba będzie go „zapracować”. Standardem będzie 10 lat, a szybciej osiedlą się osoby z wysokimi zarobkami albo pracujące w wybranych zawodach służby publicznej. Na razie obowiązują dotychczasowe zasady.

Dla większości Polaków w UK, którzy mają status z EU Settlement Scheme, najważniejsza informacja brzmi: EUSS jest poza reformą. Zmiany dotyczą jednak Polaków, którzy przyjechali po 2020 roku na wizach, partnerów spoza UE części z nas oraz wszystkich, którzy dopiero planują przyjazd.

W skrócie

• Settled i pre-settled z EUSS: bez zmian. Rząd wymienia EUSS wśród tras, które „are not affected by the Earned Settlement reforms”[1].
• Wizy wydane po 2020 r. (np. Skilled Worker): domyślnie 10 lat do ILR; 5 lat przy zarobkach od 50 271 funtów albo po pięciu latach pracy w zawodzie z listy służby publicznej; 3 lata przy zarobkach od 125 141 funtów[1].
• Partnerzy spoza UE: partner obywatela brytyjskiego zostaje na 5 latach; partner osoby osiedlonej bez obywatelstwa brytyjskiego przejdzie na dłuższą ścieżkę[1].
• Od kiedy: brak konkretnej daty. Ministra zapowiedziała, że zmiany zaczną być przedkładane Parlamentowi przy grudniowej aktualizacji Immigration Rules, a wdrażane będą w ciągu 2027 r.[3] Najpierw mają powstać szczegółowe przepisy i wytyczne techniczne[2].

Co dokładnie ogłoszono

Mahmood podsumowała reformę jedną myślą: osiedlenie nie ma być automatyczne, tylko zapracowane[3]. W praktyce oznacza to cztery ścieżki[1]:

Ścieżka	Kto	Główny warunek
3 lata	Najwyżej zarabiający i tzw. Highest Talent Group	Co najmniej 125 141 funtów rocznie w 3 z ostatnich 4 lat
5 lat	Dobrze zarabiający, wybrane zawody publiczne, osoby z „British connection”	50 271 funtów w 3 z ostatnich 5 lat albo 5 lat pracy w zawodzie z listy albo bycie partnerem, rodzicem lub dzieckiem obywatela brytyjskiego
10 lat	Wszyscy pozostali — nowy standard	Co najmniej 12 571 funtów w 5 z ostatnich 7 lat
20 lat	Osoby, które korzystały ze świadczeń albo naruszyły przepisy imigracyjne	Pobieranie określonych świadczeń (public funds) w ciągu 5 lat przed wnioskiem — chyba że odczekasz pięć kolejnych lat bez nich — albo naruszenie z listy w Immigration Rules popełnione jako osoba dorosła (np. przekroczenie pobytu, złamanie warunków wizy, oszustwo we wniosku)

Progi zarobków są powiązane z progami podatku dochodowego i będą się zmieniać razem z nimi. Para może łączyć dochody: wystarczy 25 142 funty łącznie, jeśli jeden z partnerów nie osiąga 12 571 funtów[1]. Zakres Highest Talent Group ma jeszcze przejrzeć Migration Advisory Committee[1].

Lista zawodów z szybszą, pięcioletnią ścieżką obejmuje m.in. lekarzy, pielęgniarki i położne, farmaceutów, fizjoterapeutów, terapeutów zajęciowych, logopedów, psychologów klinicznych, dentystów, optometrystów, radiografów, ratowników medycznych, nauczycieli od przedszkola po further education, dyrektorów szkół i pracowników socjalnych[1].

Wymogi obowiązkowe dla wszystkich — niezależnie od daty przyjazdu[16] — których nie „wykupią” ani wysokie zarobki, ani praca w służbie publicznej[1]:

• niekaralność — każdy wpis w rejestrze karnym w UK u osoby dorosłej oznacza odmowę, także grzywna orzeczona przez sąd, warunkowe pouczenie (conditional caution) czy wyrok w zawieszeniu; wyroki zagraniczne co do zasady też, jeśli czyn byłby przestępstwem w UK;
• brak długów wobec państwa — w tym długów wobec NHS, zaległych podatków i składek National Insurance;
• angielski na poziomie B2 (dotychczas B1); poziom C1 nie skróci ścieżki, choć konsultacja to rozważała;
• zdany test Life in the UK, który rząd poddaje przeglądowi;
• minimalny wkład ekonomiczny — z wyjątkami m.in. dla dzieci, osób po 65. roku życia i osób, którym nie pozwala na to stan zdrowia.

Z propozycji z 2025 roku wypadło skracanie ścieżki za wolontariat. Nie ma też zapowiadanej 15-letniej ścieżki dla zawodów poniżej poziomu RQF 6 — te osoby trafią na standardowe 10 lat[1].

Ważna zmiana dla młodszych: czas spędzony na trasach tymczasowych przestaje się liczyć do osiedlenia. Chodzi m.in. o wizy studenckie, Graduate, Youth Mobility, Seasonal Worker, Temporary Worker i Global Business Mobility. Zamknięta zostaje też trasa Long Residence, która dawała osiedlenie po 10 latach legalnego pobytu na większości wiz[1].

Kiedy to wejdzie w życie

Nie ma jeszcze konkretnej daty wejścia w życie. Zapytana o termin, Mahmood odpowiedziała, że zmiany zaczną być przedkładane Parlamentowi przy grudniowej aktualizacji Immigration Rules, a wdrażane będą w ciągu 2027 r.[3] Rząd zapowiada też, że przed wdrożeniem opublikuje szczegółowe przepisy i wytyczne techniczne[2], a ocenę skutków — mniej więcej w tym samym czasie, w którym przepisy zostaną przedłożone Parlamentowi[3]. Do czasu wejścia nowych przepisów w życie obowiązują obecne zasady.

Dwie daty są już jednak znane. Od 26 marca 2027 r. wnioski o ILR na wielu trasach będą wymagały angielskiego na poziomie B2 zamiast B1 — tę zmianę wpisano do przepisów już w marcu 2026 r.[10] Od 1 lutego 2027 r. opiekunowie, których pracodawca stracił licencję sponsora, dostaną do 120 dni na nową ofertę pracy i kolejne 60 dni na uregulowanie statusu[1].

Rząd przypomina też zasadę, która może zaskoczyć: jeśli nowe przepisy nie przewidzą rozwiązań przejściowych, wniosek ocenia się zwykle według przepisów obowiązujących w dniu decyzji, a nie w dniu przyjazdu[1][3].

Twoja sytuacja: co się zmienia

Twoja sytuacja	Czy reforma cię dotyczy	W skrócie
Masz settled status z EUSS	Nie	Status bez zmian
Masz pre-settled status z EUSS	Nie	Droga do settled według zasad EUSS
Mieszkałeś w UK przed 2021 r., ale nie złożyłeś wniosku do EUSS	Nie	Spóźniony wniosek do EUSS przy uzasadnionych powodach
Masz już ILR spoza EUSS	Nie	Status bez zmian
Dołączasz do członka rodziny z EUSS (związek sprzed 2021 r.)	Nie	Rodzinna ścieżka EUSS
Przyjechałeś po 2020 r. na wizie pracowniczej	Tak	10 lat, chyba że łapiesz się na 5 lub 3
Opiekun na wizie opiekuńczej od czasu sprzed maja 2025 r. albo pracownik zdrowia lub edukacji poniżej RQF 6	Częściowo	Zachowujesz 5 lat, jeśli spełniasz warunki
Partner spoza UE obywatela brytyjskiego	Częściowo	Zostaje 5 lat, ale z nowymi wymogami obowiązkowymi
Partner spoza UE Polaka z settled status (związek po 2020 r.)	Tak	Dłuższa ścieżka, zakładaj 10 lat
Przyjechałeś po 2020 r. na wizie partnerskiej	Tak	5 lat przy partnerze z obywatelstwem brytyjskim, dłużej przy partnerze osiedlonym
Studiujesz albo jesteś na wizie Graduate	Tak	Ten czas nie liczy się do osiedlenia
Dopiero planujesz przyjazd	Tak	Wszystkie nowe zasady

Masz settled status z EUSS

Nic się dla ciebie nie zmienia. W odpowiedzi rządu EU Settlement Scheme figuruje na liście tras działających na osobnych zasadach, których reforma nie dotyczy[1]. Wcześniej to samo stwierdziła komisja spraw wewnętrznych Izby Gmin: EUSS pozostaje bez zmian, a reforma obejmie obywateli UE, którzy do EUSS się nie kwalifikują[4]. Prognoza Home Office, według której w latach 2026–2030 osiedli się 1,9 mln osób, w ogóle nie obejmuje EUSS[1].

Za tym stoi umowa o wystąpieniu UK z UE. Od grudnia 2025 r. ustawa przesądza, że obywatele UE, EOG i Szwajcarii oraz członkowie ich rodzin, którzy mają status z EUSS, są traktowani jako objęci tą umową[7]. Nowe wymogi obowiązkowe — B2, test Life in the UK, próg zarobków — są częścią earned settlement, więc twojego statusu nie dotyczą.

Skala jest duża: do 31 marca 2026 r. obywatele Polski złożyli 1 299 703 wnioski do EUSS, a Home Office wydał 957 672 decyzje o settled status i 231 467 o pre-settled[6]. To liczby wniosków, nie osób — część ludzi składała je więcej niż raz, a część już wyjechała.

Dwie praktyczne konsekwencje settled status, o których warto pamiętać. Dziecko urodzone w UK, którego rodzic ma status osiedleńca, automatycznie zostaje obywatelem brytyjskim[1]. Jeśli rodzic miał w chwili narodzin tylko pre-settled status, dziecko nie dostaje obywatelstwa automatycznie, ale może uzyskać status w ramach EUSS[8]. A o obywatelstwo brytyjskie możesz zwykle wystąpić po 12 miesiącach od uzyskania settled status; małżonek obywatela brytyjskiego, który mieszka w UK od trzech lat, może to zrobić od razu[9]. Dzisiejsza reforma nie zmienia zasad naturalizacji. Rząd zapowiadał jednak w 2025 r., że osobno zreformuje też drogę do obywatelstwa — w oparciu o earned settlement i na podobnych zasadach wydłużania okresów. Wymaga to nowej ustawy; projektu ani daty jeszcze nie ma[15].

Masz pre-settled status z EUSS

Reforma cię nie dotyczy: przejście na settled odbywa się według zasad EU Settlement Scheme[1]. W tym roku zmieniały się jednak szczegółowe zasady samego EUSS — opisujemy je w poradniku o przejściu z pre-settled na settled.

Mieszkałeś w UK przed 2021 r., ale nie masz statusu z EUSS

Termin składania wniosków do EUSS minął dla większości osób 30 czerwca 2021 r., ale wniosek nadal można złożyć, jeśli termin danej osoby przypadał później albo ma ona uzasadnione powody spóźnienia[1]. To wciąż ścieżka EUSS, a nie earned settlement — reforma jej nie zmienia. Ocena „uzasadnionych powodów” zależy od konkretnej sprawy, więc przed złożeniem wniosku skorzystaj z pomocy uprawnionego doradcy.

Dołączasz do kogoś, kto ma status z EUSS

Członek rodziny — także spoza UE — może przyjechać na EU Settlement Scheme family permit i uzyskać status z EUSS, jeśli osoba z UE mieszkała w UK do 31 grudnia 2020 r., a wasz związek rodzinny istniał przed tą datą. Rodzice i dziadkowie mogą dołączyć, jeśli są na utrzymaniu[8]. Ta ścieżka pozostaje poza reformą. Jeśli związek powstał później, w grę wchodzą zwykłe wizy rodzinne — patrz niżej.

Przyjechałeś po 2020 roku na wizie pracowniczej

To grupa, której reforma dotyczy najbardziej. Z danych Home Office wynika, że od 2021 r. do połowy 2026 r. obywatele Polski dostali 2 480 wiz Skilled Worker i 225 wiz Health and Care Worker dla głównych wnioskodawców, a także 776 wiz dla członków ich rodzin[5]. To wizy wydane poza UK; liczba nie obejmuje osób, które zmieniły wizę na miejscu, ani tych, którzy już wyjechali.

Rok	Skilled Worker	Health and Care Worker
2021	306	49
2022	522	58
2023	575	42
2024	415	44
2025	416	26
2026 (I–VI)	246	6

Wizy wydane obywatelom Polski, główni wnioskodawcy[5].

Co się zmienia:

• Domyślnie 10 lat zamiast 5. Ogólnych rozwiązań przejściowych dla osób na wizie Skilled Worker nie ma — rząd zaznacza, że wyjątki obejmują tylko wąskie grupy[1].
• 5 lat, jeśli zarabiałeś co najmniej 50 271 funtów w trzech z ostatnich pięciu lat albo pięć lat pracujesz w zawodzie z listy służby publicznej[1].
• 3 lata przy zarobkach od 125 141 funtów w trzech z ostatnich czterech lat[1].
• Jeśli byłeś na wizie Skilled Worker przed kwietniem 2024 r., kiedy podniesiono progi płacowe, i pracujesz w zawodzie poniżej RQF 6 (bez innych wyjątków), będziesz mógł przedłużać wizę na dotychczasowych warunkach do 2035 r. zamiast do 2030 r.[1].
• Pobieranie określonych świadczeń w ciągu pięciu lat przed wnioskiem oznacza ścieżkę 20-letnią — chyba że odczekasz pięć kolejnych lat bez świadczeń. Na 20 lat przesuwa też naruszenie przepisów imigracyjnych z listy, którą określą Immigration Rules[1].

Przykład: Polak, który w 2022 r. przyjechał jako inżynier i zarabia 45 tys. funtów, po zmianie przepisów domyślnie poczeka do 2032 r. Jeśli w trzech z pięciu ostatnich lat zarabiał co najmniej 50 271 funtów, zmieści się w ścieżce pięcioletniej. Jeśli pięć lat minie mu, zanim nowe przepisy wejdą w życie, może złożyć wniosek na obecnych zasadach — pamiętając, że bez przepisów przejściowych zwykle liczy się stan prawny w dniu decyzji[1]. Ostateczny wynik zależy od szczegółowych przepisów i daty ich wejścia.

Twój partner, który przyjechał razem z tobą, osiedli się w tym samym czasie co ty, jeśli spełni wymogi obowiązkowe (m.in. B2 i test Life in the UK); wymóg zarobków możecie spełnić łącznie. Partner dołączający później musi odbyć ten sam okres pobytu[1].

Pracujesz w opiece albo jako asystent w NHS lub szkole

Dla opiekunów, którzy weszli na wizę opiekuńczą lub na nią przeszli przed publikacją białej księgi w maju 2025 r., rząd zachował ścieżkę pięcioletnią, jeśli spełniają warunki wizy — w tym zarobki co najmniej 25 tys. funtów rocznie w sektorze — oraz nowe wymogi obowiązkowe, m.in. dotyczące niekaralności i angielskiego. Kto tych warunków nie spełni, będzie mógł ubiegać się o kolejną pięcioletnią wizę Health and Care[1].

Podobną ochronę dostają osoby w zawodach medycznych i edukacyjnych poniżej poziomu RQF 6, opłacanych według krajowych siatek płac — na przykład asystenci pielęgniarscy i asystenci nauczyciela — jeśli przyjechały przed majem 2025 r. Po tej dacie obowiązuje już standard 10 lat[1].

Partnerzy spoza UE i wizy partnerskie

Tu reforma tworzy różnicę, której wielu Polaków się nie spodziewa:

• Partner obywatela brytyjskiego — także Polaka, który przyjął obywatelstwo brytyjskie — zostaje na ścieżce pięcioletniej jako „British connection”. Musi jednak spełnić nowe wymogi obowiązkowe[1].
• Partner osoby osiedlonej, która nie ma obywatelstwa brytyjskiego — czyli np. Polaka z settled status, jeśli związek powstał po 2020 r. — przejdzie na dłuższą ścieżkę. Spośród osób, które według prognozy Home Office miały się osiedlić w latach 2026–2030, dotyczy to 39 tys. osób, które przyjechały na wizy rodzinne bez sponsora z obywatelstwem brytyjskim[1]. Zakładaj 10 lat: jedynym pięcioletnim wyjątkiem w sprawach rodzinnych jest „British connection”, a wizy z tras Family and Private Life rząd wprost wyłączył ze ścieżek 3- i 5-letnich. Szczegóły dla zwykłej wizy partnerskiej określą przepisy[1].

Dla par, w których Polak ma settled status, a partner jest spoza UE, długość drogi do osiedlenia zależy więc od tego, czy osoba sponsorująca jest obywatelem brytyjskim. To jeden z argumentów do rozważenia przy decyzji o naturalizacji — ale ta decyzja ma też inne skutki i koszty, więc warto omówić ją z doradcą.

Ta sama zasada dotyczy Polaków, którzy sami przyjechali po 2020 r. na wizę partnerską do kogoś mieszkającego w UK: ze sponsorem z obywatelstwem brytyjskim — 5 lat, z osobą osiedloną bez tego obywatelstwa — dłużej. Od 2021 r. do połowy 2026 r. obywatele Polski dostali 953 wizy partnerskie (Family: Partner); dane nie pozwalają rozdzielić, ilu z nich dołączało do obywateli brytyjskich, a ilu do osób osiedlonych[5].

Dzieci i młodzi dorośli

Dzieci poniżej 18 lat osiedlają się razem z rodzicami i nie muszą spełniać wymogów dotyczących zarobków, długów, angielskiego ani testu Life in the UK. Osoby w wieku 18–24 lata, które nadal mają status dziecka na utrzymaniu, osiedlą się z rodziną; muszą spełnić wymogi obowiązkowe dla dorosłych (m.in. B2, test Life in the UK, niekaralność, brak długów), ale nie wymóg zarobków. Kto ma 25 lat lub więcej, gdy rodzina uzyskuje prawo do osiedlenia, musi zakwalifikować się samodzielnie albo przejść na własną wizę[1]. Dzieci osób ze statusem z EUSS mogą zwykle uzyskać status w ramach EUSS[8].

Studiujesz albo jesteś na wizie Graduate

Czas na wizie studenckiej i Graduate nie będzie się liczył do osiedlenia, a trasa Long Residence zostaje zamknięta[1]. Jeśli planujesz zostać w UK po studiach, liczyć się będzie dopiero czas na trasie prowadzącej do osiedlenia, np. Skilled Worker.

Planujesz przyjazd do UK

Od 2021 r. obywatel Polski potrzebuje wizy, żeby pracować w UK albo przyjechać na dłuższe studia. Na krótkie wizyty potrzebne jest dziś elektroniczne zezwolenie ETA (jak je uzyskać). Jeśli przyjedziesz teraz, zakładaj, że droga do osiedlenia potrwa 10 lat i przez ten czas będziesz przedłużać wizę. Szybciej pójdzie przy zarobkach od 50 271 funtów albo po pięciu latach pracy w zawodzie z listy służby publicznej. Szukając pracy ze sponsorem, pamiętaj, że ogólny próg płacowy wizy Skilled Worker wynosi 41 700 funtów[1] — tu lista firm, które sponsorują wizy.

Jeśli masz w UK bliską rodzinę ze statusem z EUSS, a wasz związek istniał przed końcem 2020 r., sprawdź najpierw rodzinną ścieżkę EUSS — jest poza reformą[8].

Kto co mówi

Rząd przekonuje, że osiedlenie powinno zależeć od wkładu, a nie od upływu czasu. Zapewnia też, że nikomu, kto już ma status osiedleńca, nie zostanie on odebrany, i że nikt nie zostanie zmuszony do wyjazdu[16]. Według ministry Departament Pracy i Emerytur szacuje, że reforma zmniejszy wydatki na świadczenia o miliardy funtów[3]. Według Home Office ponad 500 tys. osób osiedli się później, niż pozwalały dotychczasowe zasady[1]. Konsultacja zebrała 204 667 odpowiedzi; 73% osób prywatnych, które odpowiedziały, to posiadacze wiz[1].

Krytyka płynie z obu stron. Konserwatywny minister spraw wewnętrznych gabinetu cieni Chris Philp zarzucił rządowi wycofanie się z zapowiedzi. Przypomniał, że według marcowej wypowiedzi samej Mahmood pozwolenie nisko opłacanym opiekunom na stałe osiedlenie byłoby „afrontem”[11][13]. Reform UK zapowiadał przed wystąpieniem, że zniósłby ILR całkowicie[13]. Z drugiej strony centrolewicowy think tank IPPR przed wystąpieniem sugerował rozważenie rozwiązań przejściowych także dla osób na wizie Skilled Worker już mieszkających w UK. Jako rozsądną opcję wskazywał nowy status pośredni po pięciu latach[12]. Takiego rozwiązania rząd nie wprowadził.

Równolegle: statusy EUSS „przyznane omyłkowo”

To nie jest część dzisiejszej reformy, ale ważny spór o prawa obywateli UE w UK. Według the3million Home Office informuje część osób, że ich pre-settled status przyznano „w błędzie”, i pozwala mu wygasnąć; do końca czerwca 2026 r. takie pismo dostały 1 473 osoby. Osoby z settled status, wobec których urząd uznał to samo, zachowują status, ale tracą wynikające z umowy o wystąpieniu prawo do sprowadzenia członków rodziny. Organizacja kwestionuje tę politykę[14]. Jeśli dostałeś takie pismo, nie zwlekaj z poradą prawną.

Co możesz zrobić teraz

• Masz status z EUSS: nic nie musisz robić. Dbaj o aktualne dane w koncie UKVI — poradnik o eVisa i share code.
• Jesteś na wizie i zbliżasz się do pięciu lat: sprawdź, czy możesz złożyć wniosek o ILR na obecnych zasadach, dopóki obowiązują. Pamiętaj o B2 od 26 marca 2027 r. i o tym, że bez przepisów przejściowych liczy się stan prawny w dniu decyzji.
• Zbieraj dowody wkładu: P60, historię składek National Insurance, umowy. Spłać ewentualne zaległości wobec HMRC i NHS — każdy dług wobec państwa blokuje osiedlenie.
• Pilnuj warunków wizy i unikaj świadczeń z listy public funds: naruszenia wymienione w przepisach i korzystanie ze świadczeń w ciągu pięciu lat przed wnioskiem mogą wydłużyć drogę do 20 lat.
• Masz partnera spoza UE: zanim złożycie wniosek o wizę, sprawdźcie, która ścieżka będzie dla was najkrótsza.

W sprawach nietypowych — przerwy w pobycie, wcześniejsze naruszenia, odmowy — skorzystaj z pomocy uprawnionego doradcy imigracyjnego.

Zakres i przegląd

To ogólna informacja na 2 listopada 2026 r., nie ocena indywidualnego przypadku ani porada prawna. Opisujemy odpowiedź rządu na konsultację i oświadczenie w Izbie Gmin; wiążące będą dopiero zmiany w Immigration Rules, których jeszcze nie opublikowano. Podpis publikacji: Redakcja. Kanał sprostowań jest zaparkowany do 23 grudnia 2026 r.; nie przesyłaj dokumentów ani wrażliwych danych.

Historia zmian

2 listopada 2026: publikacja pierwszej wersji, opracowanej na podstawie odpowiedzi rządu na konsultację (CP 1707), dokumentu konsultacyjnego (CP 1448), zapisu oświadczenia w Izbie Gmin (Hansard), komunikatu prasowego Home Office i danych wizowych Home Office; przeszła niezależną weryfikację faktów i przegląd na przykładowych sytuacjach czytelników. Następny przegląd: po opublikowaniu zmian w Immigration Rules.

2 listopada 2026: w dniu publikacji tekst sprawdzono z oficjalnym zapisem Hansardu. Dodano zapowiedź ministry (zmiany przedkładane Parlamentowi przy grudniowej aktualizacji Immigration Rules, wdrażanie w ciągu 2027 r.), a cytat po angielsku zastąpiono parafrazą, bo zapis Hansardu różni się w tym zdaniu od wcześniejszej transkrypcji.