Pre-settled status w 2026: automatyczna zmiana na settled i nowe ryzyko utraty

9 kwietnia 2026 Home Office ogłosił dwie rzeczy naraz i tylko jedna z nich brzmi dobrze [1].

Dobra: automatyczna zamiana pre-settled na settled status działa szerzej i obejmie więcej osób. Nie składasz żadnego wniosku, nic nie płacisz.

Zła: od tego samego dnia Home Office zaczął odbierać pre-settled status osobom, które w oczywisty sposób przestały mieszkać w UK. Cytat ze źródła: „From 9 April 2026, the Home Office will begin removing pre-settled status from individuals who have clearly ceased to maintain continuous residence in the UK“ [1].

Na 31 marca 2026 pre-settled status miało szacunkowo 1,3 miliona osób [6]. Jeśli jesteś jedną z nich i bywasz dłużej w Polsce, ten tekst jest dla Ciebie.

Automatyczna zamiana na settled: jak to działa

Home Office sam sprawdza, czy Ci się należy, i sam zmienia status. Konkretnie:

1. Po Twoim numerze ubezpieczenia (National Insurance number) sięga do rejestrów HMRC i wybranych świadczeń DWP, a także po dane o podróżach [4].
2. Jeśli dane potwierdzają uprawnienie — dostajesz e-mail, że sprawa jest rozważana, a potem drugi e-mail z wynikiem [4].
3. Status cyfrowy aktualizuje się sam. Wniosek jest zbędny i darmowy, gdybyś jednak musiał go złożyć [4].

Ważne ostrzeżenie z GOV.UK: jeśli dostałeś e-mail o rozważaniu automatycznej konwersji — nie składaj wniosku [4]. Poczekaj na wynik.

Mechanizm ruszył w styczniu 2025 [1]. Do końca 2025 przyniósł 87 000 automatycznych przyznań settled status, a łącznie do 31 marca 2026 — około 103 820 [6]. Dla skali: w roku do marca 2026 przyznano w EUSS 370 535 statusów osiedlonych, o 12% więcej niż rok wcześniej; to 71% wszystkich przyznań bezterminowego prawa pobytu w UK w tym okresie [6].

Nowe kryterium: 30 miesięcy podatków w ostatnich 60

Od 9 kwietnia 2026 automat sprawdza prostszą rzecz niż wcześniej: 30 miesięcy płatności podatkowych i świadczeń w ostatnich 60 miesiącach, zamiast złożonych reguł z umowy wyjścia [1].

To brzmi technicznie, ale ma bardzo praktyczny skutek. Automat widzi Cię tylko wtedy, gdy zostawiasz ślad w HMRC albo DWP. Przez sito mogą przelecieć osoby, które mieszkają w UK od lat:

• pracujące bez umowy,
• utrzymywane przez partnera i nieskładające własnych rozliczeń,
• długo bezrobotne bez pobierania świadczeń,
• prowadzące działalność bez śladu w rejestrach HMRC.

Jeśli jesteś w którejś z tych sytuacji, nie czekaj na automat — złóż wniosek sam, gdy tylko uzbierasz 5 lat pobytu.

Kogo automat nie obejmie

Policy paper wymienia sześć grup, które muszą złożyć wniosek samodzielnie [1]:

1. Obywatele EOG bez 30 miesięcy podatków lub świadczeń w ostatnich 60 miesiącach.
2. Osoby, które później uzyskały w UK inny status imigracyjny.
3. Członkowie rodziny spoza EOG.
4. Dołączający członkowie rodziny — każdej narodowości.
5. Osoby poniżej 18. roku życia.
6. Osoby z innymi wymogami kwalifikacyjnymi, np. z prawami pochodnymi (derivative rights).

Wniosek o settled status jest bezpłatny [4].

Pre-settled nadal przedłuża się samo o 5 lat

Jeśli Home Office nie może jeszcze przyznać Ci settled status, Twój pre-settled jest automatycznie przedłużany o 5 lat [1]. Możesz też w każdej chwili złożyć wniosek sam, gdy tylko spełnisz warunki.

Krótka historia tego mechanizmu, bo krąży o nim sporo nieaktualnych informacji:

• wrzesień 2023 — start, przedłużenie o 2 lata [9],
• 21 maja 2024 — przedłużenie zmienione na 5 lat, a data ważności pre-settled zniknęła z profilu widocznego dla pracodawców i wynajmujących w usługach Right to Work, Right to Rent i View and Prove [10].

Podstawą prawną jest paragraf EU4 Aneksu EU: Sekretarz Stanu może przedłużyć prawo pobytu i przyznać status osiedlony bez ważnego wniosku [5].

Curtailment — czyli nowe ryzyko

To sedno zmiany. Równolegle z policy paper Home Office wydał nową instrukcję dla urzędników: EU Settlement Scheme: cancellation and curtailment, wersja 1.0 z 8 kwietnia 2026 [2].

Kogo dotyczy: wyłącznie posiadaczy pre-settled status. Instrukcja mówi wprost, że nie stosuje się do osób, które mają już settled status [2].

Jak Home Office typuje sprawy — dwa etapy [1]:

1. Sprawdzenie danych podatkowych i świadczeniowych oraz ewentualnych śladów przestępczości. Jeśli potwierdzą uprawnienie, status zostaje automatycznie zamieniony na settled.
2. Jeśli uprawnienia nie da się potwierdzić — Home Office sięga po własne dane o podróżach.

Próg: typowane są osoby, których nieobecność przekracza łącznie 30 miesięcy w ostatnim 60-miesięcznym okresie. Pierwszeństwo mają osoby o najdłuższych okresach nieobecności w ostatnich 5 latach [2].

Osobna podstawa: odbycie w UK kary pozbawienia wolności — dowolnej długości — przerywa ciągły okres kwalifikujący i też może prowadzić do curtailmentu [2].

List „minded to curtail“: 28 dni i co wysłać

Zanim Home Office odbierze status, wysyła powiadomienie o zamiarze skrócenia. Trafia ono na adres e-mail i numer telefonu zapisane na Twoim koncie UKVI [1]. To jest powód, dla którego warto sprawdzić te dane jeszcze dziś.

Termin przy sprawach o nieobecności	28 dni kalendarzowych [2]
Termin w sprawach Status Review Unit (inne podstawy)	21 dni [2]
Przedłużenie terminu	możliwe — instrukcja mówi urzędnikom, że po Twoim kontakcie przedłużenie „zazwyczaj będzie właściwe“ ze względu na skutki utraty statusu [2]
Gdzie wysłać dowody	link podany w powiadomieniu [2]

Co urzędnik przyjmie: dokumenty z oficjalnego lub bezstronnego źródła — listy od pracodawcy z numerem Companies House, z uczelni, ze szpitala, z domu opieki, z zagranicznego urzędu [2].

Czego przyjąć nie może: zdjęć i filmów, listów i referencji od rodziny i znajomych, kartek okolicznościowych i pocztówek, prywatnych albumów [2].

Jeśli po 28 dniach się nie odezwiesz, urzędnik musi jeszcze przejrzeć akta Twojego pierwotnego wniosku pod kątem przesłanek wrażliwości. Gdy je znajdzie — wysyła kolejną prośbę i wstrzymuje sprawę. Gdy nie — decyduje na podstawie tego, co ma [2].

Proporcjonalność — to nie jest automat bez hamulców

Status można odebrać tylko wtedy, gdy jest to proporcjonalne. Urzędnik ma obowiązek rozważyć okoliczności nieobecności (powody wyjazdu, długość, powody niepowrócenia wcześniej) oraz cały szereg czynników osobistych: wiek, stan zdrowia, stopień integracji, niepełnosprawność, bezdomność, przemoc domową, długość pobytu w UK, więzi rodzinne, pracę i naukę, sytuację ekonomiczną, a także dobro dzieci [2].

I rzecz najważniejsza: jeśli po analizie dowodów okaże się, że jednak mieszkałeś w UK co najmniej 30 miesięcy w ostatnich 60 — urzędnik musi przyznać Ci settled status, a nie odebrać pre-settled [2].

Gdy odebranie byłoby nieproporcjonalne, zachowujesz pre-settled i dostajesz o tym powiadomienie [2].

Odwołanie: 14 albo 28 dni

Administrative review dla decyzji EUSS zniesiono 4 kwietnia 2024 — wnioski złożone tego dnia lub później nie są rozpatrywane [2]. Została apelacja.

• Gdzie: First-tier Tribunal (Immigration and Asylum Chamber), na podstawie Immigration (Citizens’ Rights Appeals) (EU Exit) Regulations 2020. Można ją wnieść z UK i spoza UK [2].
• Termin: 14 dni od otrzymania decyzji, jeśli jesteś w UK; 28 dni, jeśli jesteś poza UK [7].
• Opłata: £82 bez rozprawy, £144 z rozprawą [8].

Uwaga praktyczna: w wyszukiwarkach i starszych formularzach krąży stawka £80/£140. Jest nieaktualna — sprawdziliśmy 4 sierpnia 2026, obowiązuje £82/£144 [8].

Dwie różne rzeczy, których nie należy mylić [8]:

• Zwolnienie z opłaty (fee exemption) — zamknięta lista sytuacji: pozbawienie obywatelstwa, cofnięcie statusu ochronnego, wsparcie azylowe z Home Office, pomoc prawna (legal aid), wsparcie od local authority dla osoby poniżej 18 lat.
• Ulga „Help with Fees“ — dla osób o niskich dochodach i bez oszczędności. To osobny wniosek, nie automatyczne zwolnienie.

Czy trzeba wyjechać

Nie. Dopóki możesz wnieść apelację albo apelacja się toczy, nie jesteś usuwalny — poza sprawami certyfikowanymi [2]. Jeśli decyzja zapadła, gdy byłeś w UK, Twój pre-settled zostaje przedłużony na 14-dniowy okres na apelację, a po jej wniesieniu — na czas jej trwania [2].

Jeśli byłeś poza UK, status jest anulowany od razu — ale masz prawo wrócić do UK na potrzeby apelacji, a po wygranej status musi zostać przywrócony [2].

Ile realnie można być poza UK

To najczęstsze pytanie i odpowiedź zależy od tego, który status masz.

Zagadnienie	Pre-settled status	Settled status
Utrata automatyczna	po ponad 5 latach z rzędu poza UK [3]	po ponad 5 latach z rzędu poza UK (4 lata — obywatele Szwajcarii) [3]
Czy Home Office może odebrać wcześniej	tak, od 9 kwietnia 2026 [1]	instrukcja o curtailmencie nie ma zastosowania [2]
Warunek przejścia na settled	max 30 miesięcy nieobecności w 5 latach albo max 6 miesięcy w każdym 12-miesięcznym okresie [4]	—
Reset licznika	—	każdy wjazd do UK, choćby na jeden dzień [3]

Wyjątki od limitu 6 miesięcy — nie przerywają ciągłości pobytu [3]:

• jeden okres do 12 miesięcy z ważnego powodu: poród, poważna choroba, studia, szkolenie zawodowe, oddelegowanie do pracy za granicę, COVID-19,
• obowiązkowa służba wojskowa — dowolnej długości,
• pobyt za granicą w służbie Korony lub w siłach zbrojnych, także jako członek rodziny,
• praca na obszarze morskim UK.

Jeszcze jedno rozróżnienie, o którym się zapomina: osoba składająca wniosek do EUSS po raz pierwszy liczy ciągłość inaczej — musi być w UK co najmniej 6 miesięcy w każdym 12-miesięcznym okresie. Reguła 30/60 jej nie dotyczy [3].

Co zrobić dzisiaj

Zastrzeżenie do zastrzeżenia

Ten tekst opisuje stan na 4 sierpnia 2026 i opiera się na dokumentach Home Office, do których linki znajdziesz w sekcji Źródła. Prawo imigracyjne zmienia się szybko — sam ten materiał opisuje zmianę sprzed czterech miesięcy.

Jeżeli dostałeś już pismo z Home Office, nie zostawaj z tym sam. Bezpłatną i regulowaną pomoc imigracyjną (doradca z uprawnieniami OISC) znajdziesz przez organizacje pomocowe; przy sprawie o odebranie statusu to nie jest przesada.